DOLAR
27,2199
EURO
28,8471
ALTIN
1.677,52
BIST
8.304,83
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
26°C
İstanbul
26°C
Az Bulutlu
Salı Az Bulutlu
26°C
Çarşamba Az Bulutlu
25°C
Perşembe Az Bulutlu
24°C
Cuma Az Bulutlu
24°C

Türkiye’de Öşür ve Zekat Meselesi

11 Ağustos 2023 12:00
9
Türkiye’de Öşür ve Zekat Meselesi

Öşür sözlük anlamında onda bir, ıstılahta yani dini / ilmi manada ise arazi ürününün zekatı demektir.

Öşrün Hükmü: Öşür vermek farzdır. Farziyeti Kitap, Sünnet ve İcma ile sabittir.

Kitaptan delil, şu ayet-i kerimedir:

وَاٰﺗُﻮا ﺣَﻘَّﻪُ ﻳَﻮْمَ ﺣَﺼَﺎدِهٖ

“Hasad günü (ürünün) hakkını (zekât ve sadakasını) verin (1)

Sünnetten delil, şu hadis-i şeriftir:

ﻓِﻴﻬَﺎ ﺳَﻘَﺖِ اﻟﺴَّﻤَﺎءُ وَاﻟﻌُﻴُﻮنُ اَوْ ﻛَﺎنَ ﻋَﺜَﺮِﻳًﺎ اَﻟْﻌُﺸْﺮُ وَﻓِﻴﻤَﺎ ﺳُﻘِﻰَ ﺑِﺎﻟﻨَّﻀْﺢِ ﻧِﺼْﻒُ اﻟْﻌُﺸْﺮِ

“Yağmur veya kaynak suyu ile sulanan veya kendiliğinden sulu olan toprakların ürünlerinden onda bir, taşıma suyu ile sulanan topraklardan yirmide bir (nısf’ul öşür=yarım öşür) vermek gerekir (2)

Bütün müçtehitler de arazi ürünlerinden öşür vermenin gerekli olduğuna ittifak etmişlerdir.

Soru: Arazi ürünlerinden hangileri öşüre tabidir?

Cevap: İmam-ı Azam’a göre ister tahıl, ister meyve ve ister sebze olsun her çeşit arazi ürünleri zekata tabidir. Buğday, arpa, yulaf, darı, mısır, pirinç, nohut, mercimek, fındık, fıstık, ceviz, badem, zeytin, pamuk, armut, elma, kayısı, şeftali, üzüm, hurma, soğan, sarımsak, kavun, karpuz, biber, lahana, patlıcan, domates, patates vb.

Fakat İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed’e göre ancak bir yıl çürümeden kalan arazi ürünleri öşre tabidir. Buna göre üzüm ve hurma dışında yaş meyvelerde ve sebzelerde öşür yoktur.

Arazi ürünlerinde nisap şart mıdır?

Cevap: İmam-ı Azam’a göre arazi ürünlerinde nisap şart değildir. İster az, ister çok olsun öşre tabidir. Dayandığı delil, “Ey iman edenler! Kazandıklarınızın helalinden ve sizin için yerden çıkardıklarımızdan harcayın (3)” mealindeki ayet-i kerimedir. Çünkü bu ayette az veya çok ayırım yapılmamıştır.

İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed’e göre nisap şarttır ve bu nisap miktarı beş vesktir. Dayandığı delil, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) “Beş veskten az (ürünlerde) zekat yoktur (4)” anlamındaki hadis-i şeriftir.

Soru: Beş vesk bugünkü ağırlık ölçüsüne göre ne kadardır?

Cevap: Beş vesk bugünkü ağırlık ölçüsüne göre yaklaşık 1 tondur.

Arazi ürünlerinde zekat oranı ne kadardır?

Cevap: Arazi ürünlerinde zekat oranı sulama şekline göre değişir. Arazi, yağmur, ırmak, dere veya bunların kanalları vasıtasıyla sulanıyorsa onda bir, kova dolap veya motor vasıtasıyla yada ücret karşılığı elde edilen su ile sulanıyorsa zekat oranı yirmide birdir (5)

Soru: Arazi ürünlerinin öşrü ne zaman vacip olur?

Cevap: Buğday ve arpa gibi hububatın öşrü İmam-ı Azam’a göre taneler ortaya çıktığı, meyvelerin öşrü ise olgunlaşmaya başladığı zaman vacip olur.

İmam Ebu Yusuf’a göre, ürünün öşrü hasad edilmeye elverişli hale geldiği, İmam Muhammed’e göre fiilen hasad edildiği zaman vacip olur. Buna göre, ekin veya meyve henüz tam yetişmeden sahibi bundan yese veya başkasına yedirse İmam-ı Azam’a göre bu miktarın öşrünü vermesi gerekir. İmam Ebu Yusuf ile İmam Muhammed’e geri vermesi gerekmez.

Soru: Vasiyeti olmaksızın ölen mükellefin öşür borcu düşer mi?

Cevap: Hayır, düşmez. Ölünün öşür borcu miras olarak bıraktığı maldan ödenir (6)

Soru: Ürün zayi olunca öşür borcu düşer mi?

Cevap: Evet, ürün zayi olunca öşür borcu düşer.

Soru: Ürünün öşre tabı olması için üzerinden bir yılın geçmesi gerekir mi?

Cevap: Hayır, bir yıl geçmesi gerekmez. Hatta bir yıl içinde kaç defa ürün alınırsa her defasında öşrün verilmesi gerekir (7)

Umumi vakıf arazi ürünleri öşre tabi midir?

Cevap: Evet, öşre tabidir. Çünkü öşürde mal sahibine değil araziye itibar edilir.

Soru: Belli bir ücret karışığı kiraya verilen mülk arazinin öşrü kime aittir?

Cevap: İmam-ı Azam’a göre, bu durumda öşür arazi sahibine, İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’e göre kiracıya aittir. Fetva ikinci görüşe göredir.

Soru: Öşrü verilen zeytinden elde edilen zeytinyağına da öşür gerekir mi?

Cevap: Hayır, gerekmez.

Müslüman ülkelerdeki topraklar genellikle dört kısma ayrılır:

1-) Öşür Arazisi: Fethedildikten sonra Müslüman olan halka ve İslam mücahitlerine mülk olarak verilen topraklardır. Bu toprakların ürünleri sulama durumlarına göre onda bir veya yirmide bir oranında öşre tabidir.

2-) Haraç Arazisi: Fethedildikten sonra Müslüman olmayan halka mülk olarak verilmiş topraklardır. Bu topraklardan “haraç” denilen özel bir vergi alınır.

3-) Mülk Arazisi: Devlete ait olup da para karşılığında halka satılmış topraklardır. Bunların sahibi Müslüman ise öşür arazisi hükmündedir.

4-) Miri Arazisi: Mülkiyeti devlete ait olup sadece kullanılması tasarruf tapusuyla halka verilmiş topraklardır. Bu topraklardan kira mahiyetinde özel bir vergi alınır, ayrıca öşür alınmaz (8)

Ülkemizde iki çeşit arazi vardır:

1-) Mülk Arazisi: Mülkiyeti şahıslara ait olan arazidir.

2-) Hazine Arazisi: Mülkiyeti devlete ait olan arazidir.

Günümüzde halkın elinde bulunan tapulu arazi öşre tabi midir?

Evet, günümüzde halkın elinde bulunan tapulu arazi öşre tabidir. Bilindiği gibi, Osmanlı döneminde arazinin mülkiyeti devlete ait olup, tasarrufu (ekilip biçilmesi) senelik bir vergi veya elde edilen ürünün bir kısmı (onda bir, sekizde bir gibi) karşılığında istekli şahıslara verilirdi. Bu arazide tasarrufta bulunanlar, kiracı, ödedikleri vergi veya hisseler de kira bedeli mesabesindeydi. Bir arazide öşür ile haraç hükmünde olan kira bedeli birleşemeyeceğinden bu durumda olan arazi ürünü için ayrıca öşür gerekmezdi. Ancak Cumhuriyet döneminde özel kanunla bu arazi halka mülk olarak verildiğinden halen bu topraklar mülk arazisi hükmünde olmaktadır.

Kanunun verdiği bu yetkiyle, arazi sahibi dilediği şekilde tasarrufta bulunur, satar, hibe eder, ipotek eder, eker, kiraya verir, boş bırakır, istimlak halinde devletten istimlak bedelini alır, ölünce de varislerine geçer.

Kısaca, Osmanlı döneminde devlete ait olan bu tasarruf arazisi Cumhuriyet döneminde mülk araziye dönüştüğü için öşre tabidir.

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’nun 13.10.1994 tarih ve 90 nolu “Öşür” ile ilgili kararı da bu yöndedir. Söz konusu kararın sonunda şöyle denmektedir:

” Sonuç olarak, halen halkımızın eline de bulunan tapulu arazi, Hanefilere göre, Öşrü araziye dönüştüğü için, Maliki, Şafii ve Hanbelilere göre, vergisi (haracı) verilmiş de olsa ayrıca öşrü de verilmesi gerektiği için, Tarım ürünlerinin zekatı demek olan öşrün usulüne göre verilmesi gerektiğine karar verildi.”

Bal zekata tabi midir?

Arazi ürünleri, zekata tabi olduğu gibi öşür arazisinden elde edilen bal da onda bir oranında zekata tabidir. Çünkü bal toprak ürünleri olan çiçek özelliklerinden elde edilir

Balın zekatında yıl ve nisap şart mıdır?

İmam-ı Azam’a göre balda, yıl ve nisap şartı aranmaz. İmam Ebu Yusuf ve İmam Muhammed’e göre yıl şartı aranmaz fakat nisap şartı aranır. Ancak İmam Ebu Yusuf’a göre, kıymeti ölçekle (veskle) ölçülen toprak ürünlerinin en ucuzuna (örneğin beş vesk arpa değerine) ulaşmayan bal zekata tabi değildir. İmam Muhammed’e göre balda aranan nisap beş vesktir (9)

Öşür kimlere verilir?

Zekat kimlere verilecekse öşür de onlara verilir.

 (1-En’am Süresi 141) (2-Neylül-Evtar: 4/157) (3-Bakara Süresi 267) (4-es-sünen, Ebu Davud, 2/94) (5-Bedai, 2/62; Durru’l-Muhtar, 2/222) (6-Hukuki İslamiye Kamusu, 4/79; Bedai, 2/56) (7-Hukuki İslamiye Kamusu, 4/79) (8-Hukuki İslamiyye Kamusu, 4/73) (9-Binaye, 3/169)

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.